تاج محل

[saeid]

تاج محل بهشت زمینی

سرویس معماری جهان : تاج محل مزار بانوی ایرانی تبار« ارجمند بانو » ملقب به « ممتاز محل » همسر پنجم « شاه جهان » پادشاه مغول است .نام مقبره از نام او، ممتاز محل ناشي شده كه توسط مردم به تاج محل تغيير شكل يافت.تاج محل در دوران مغول و با بهره‌گيري از موتيفهاي سنتي و عناصر معماري اسلامي مورد استفاده در مساجد ساخته شده است.پلان مركزي يك تمهيد خاص و قابل قبول را به وجود مي‌آورد. در ادامه حياط مركزي،گنبد،قوسها و سردرهاي تزئين شده، معماري متشكل از فرم، فضا، نور و تزئينات را به وجود مي‌آورد كه قصد دارد با پديدآوردن نمادهاي مقتدرانه و صحيح، يك ساختمان داراي معاني فرهنگي را پديد آورد.
این بنا در کنار رود آگرا بر پا شده است . استقرار مزار در كنار رودخانه موجب شد كه عمارت مزار از نواحي واقع در آن سوي رودخانه يا از سوي كساني كه از طريق رودخانه عبور مي‌كردند، به خوبي قابل مشاهده باشد. افزون بر اين،اهميت عمارت مزار از لحاظ بصري براي بازديدكنندگان و زائران بيشتر نيز شد، زيرا جلوخان و دروازة ورودي باغ در امتداد محور طولي مجموعه و در سوي ديگر باغ قرار داشت، و استقرار مزار در سوي ديگر باغ و در امتداد همان محور نه تنها از اهميت و شكوه بنا نمي‌كاهد، بلكه طولاني‌تر شدن مسير و زمان دسترسي به آن و نقاط ديد بيشتر در طي زمان طولاني‌تر تا هنگام رسيدن به آن بر اهميت بنا افزوده است.
اين معماري توسط تقارن محوري كنترل شده است. تأكيد اصلي بر ايجاد حس تعادل و سكون ميان عناصر متضاد مجموعه -گنبدهاي منحني ونرم و مناره‌هاي بلند- به يك تدبير قدرتمند بدل شده است. كليت بنا در قالب تكرار ريتميك، نقاط عطف بي‌ِشماري از جمله قوسهاي درون يك قاب‌بندي،ريتم پنجره‌ها يا تزئينات انتزاعي را مي‌پذيرد.
در جلوي جبهه جنوبي آن يك میدان( چوك ) جلوخانه هست، خصوصيتي كه قبلا در مقبرة جهانگير شروع شده بود. در دو طرف ميدان جلوخانه، حياطهايي مسكوني براي كاركنان مقبره(خاصپوره)، راسته‌هاي بازار و محوطه‌هاي جنبي مقبره قرار دارد در بخش جنوبي‌تر، مجموعه‌اي وجود دارد كه دو راسته بازار متقاطع(چهارسوي بازار)و چهار كاروانسرا در چهار طرف آن ساخته شده است؛ و باز در بخش جنوبي‌تر آن يك ميدان(چوك)با راسته بازار و دو سراي ديگر وجود دارد. ناحيه اطراف در زمان اتمام ساختمان مقبره و اندازة شهركي منظم به نام ممتازآباد كه اكنون به تجانجي مشهور است، توسعه يافت.
طرح اين باغ مانند طرحهاي رايج باغهاي واقع در كنار رودخانه در آگرا، اما در مقياسي بزرگ و باشكوه است. در آنجا صفه‌اي بلند(كه ساختمانهاي اصلي در روي آن قرار گرفته‌اند) به يك چهار باغ در سطح پائين‌تر تركيب شده است. يكي از دلايل قراردادن مزار در انتهاي محور اصلي مجموعه و استقرار آن در روي سكويي مرتفع‌تر از ساير سكوها و سطح باغ، تأكيد بر اهميت مزار است، زيرا در اين حالت مزار در بهترين مكان از لحاظ منظر واقع شده است. تقريبا در همان زمان، معماران شاه جهان طرحي مشابه با آن در حياط مسكوني انگوري باغ، در قلعة آگرا، اجرا كردند بنابراين نقشة باغ تاج نمونة ديگري- اگرچه بزرگتر- از ايده‌هاي قابل تبديل بين معماري بناهاي آرامگاهي و معماري بناهاي دنيوي گوركاني است.يكي از جلوه‌هاي بسيار شكوهمند كاربرد محورهاي تقارن را در عرصة باغ مي‌توان مشاهده كرد.اين باغ با طرح«چهارباغ»و با نقشه‌اي به شكل مربع ساخته شده است كه ساختار اساسي آن برپاية دومحور متقاطع استوار است. در طراحي اين باغ از تقارن دومحوري به كامل‌ترين شكل ممكن استفاده شده است. اين باغ افزون بر دو محور يادشده، دو محور متقاطع به شكل ضربدر دارد كه قطرهاي مربع نيز به شمار مي‌آيند. هريك از قطعه‌هاي چهارگانة باغ هم دو محور تقارن متقاطع دارند كه هر كدام را به چهار قسمت تقسيم كرده است و دوباره هريك از قسمتهاي مزبور به چهاربخش كوچكتر تقسيم شده است.البته تنها يكي از چهاربخش اخير به شكل مربع كامل است و سه بخش ديگر به سبب عقب نشستگي گوشه‌اي از آنها كه در كنار يك عرصة ارتباطي مهم قرار گرفته‌اند، فاقد شكل كامل مربع هستند. دو عمارت مسجد و مهمانخانه در دوسوي مزار(مسجد در جبهة غربي و مهمانخانه در جبهة شرقي مزار)به گونه‌اي طراحي و ساخته شده است كه جهت نماي اصلي آنها به سمت عمارت مزار قرار گرفته است. در طراحي اين دو عمارت، يكي از ابداعات بسيار خاص در معماري دوران اسلامي روي داده است. معمار تاج محل براي تأكيد بسيار بر اصل تقارن و به منظور افزايش اهميت عمارت مزار و ايجاد پيوند بصري استوار و طراحانه بين عمارت مزار و دو عمارت مزبور، از نقشه‌اي كاملا واحد و يكسان براي اين دو بنا كه كاركردهاي متفاوتي داشتند، استفاده كرده است و شايد بتوان اظهار داشت كه چنين اقدامي در تاريخ معماري دوران اسلامي بي‌نظير يا حداقل بسيار كم‌نظير است، به ويژه آنكه نه تنها نقشة اين دو بنا، بلكه نماها و تركيب حجمي آنها نيز همانند است و تنها اقدام ظريفي كه معمار تاج محل براي تمايز بين آنها صورت داده، اين است كه شكل محراب و جاي نماز را در ديوار و صحن مسجد ايجاد كرده است. توجه به اين نكته لازم است كه نقشه و تركيب حجمي مسجد كه سه گنبدخانه فضاي اصلي آن را شكل داده و گنبد مركزي از دو گنبد ديگر بزرگتر و برجسته‌تر است، از الگوي خاص مساجد گوركاني تأثير پذيرفته و مي‌توان اظهار داشت كه در طراحي مهمانخانه از شكل مسجد پيروي شده است. به هرصورت طراحي اين دوفضا را مي‌توان اوج توجه به اصل تقارن در معماري به شمار آورد. نماي مقبره، كه از تعدادي پيشطاق كه در كنار تعدادي فضاي تورفته در دو طبقه تشكيل شده است، مقبرة مكعبي شكل از نوع دهلي را با خصوصيات دكاني(نيمرخ پيازي شكل گنبد)به شكل بي مانندي از لحاظ هماهنگي و زيبائي رسانيد. تناسبات متعادل آن به وسيلة نماي زينت يافته با ساختار آجري، متعالي شده است: خاتمكاري مرمر سفيد با سنگ ترصيع ضمن انعكاس دگرگونيهاي جوي، تجلي اسطوره‌اي و افسانه‌اي ساختمان را افزايش داده است. نماي همه ساختمانهاي فرعي مجموعه تاج محل با سنگ قرمز پوشيده شده‌اند و برخي از قسمتها يا عناصر ويژه مانند گنبدها با مرمر سفيد مزين شده‌اند. ساختمان اصلي مقبره‌هاي كوچك‌تر داراي فرم هشت وجهي منظم يك طبقه است كه در پيرامون فضاي اصلي ايواني ستون‌دار يا هشت پيش‌طاق با اندازه‌هاي مساوي ساخته شده است. دو نمونه از آنها به وسيلة گنبدهاي پيازي شكل اهميت يافته‌اند.كاربرد نقشة معمول در معماري مسكوني گوركاني براي محوطة يك مقبره نشان مي‌دهد كه هدف اين بوده است كه نمونة زميني يكي از خانه‌هاي واقع در باغ‌هاي بهشتي عرضه و ارائه شود، شايد بتوان اظهار داشت كه توجه به بهشت و توصيفي كه از آن شده است در پيدايش اين نوع مزار مؤثر بوده است و به اين ترتيب مي‌توان آن را بازتاب خواستة افراد براي رفتن به بهشت دانست.

منبع:http://www.memaran.ir

[saeid]

در این مجموعه، حرکت شخص از دنیوی ترین نماد (بازار) آغاز می شود و به اخروی ترین نماد مجموعه (مزار) منتهی می شود. در این بین، میدان جلوخان فضایی رابط و برزخ گونه بین بازار و مزار (دنیا و آخرت) است. حضور مزار در باغ را نیز می توان استعاره ای از حضور انسان در بهشت دانست. توجه به اصول تقارن، مرکزیت و ریتم نیز از دیگر ویژگی های این مجموعه است که آن را این چنین ارزشمند ساخته است.



در ایران، ساختن مزار یکی از شیوه های معمول برای بزرگداشت بزرگان مذهبی یا رجال و افراد مهم اجتماعی یا کشوری بود که به ویژه از دوره ایلخانی به بعد بیشتر از گذشته مورد توجه قرار گرفت. در دوره گورکانیان هند که آنان را می توان در برخی زمینه ها وارث تیموریان دانست، به ساختن مزار برای بزرگان به صورت بارزی توجه شد. در واقع، فرهنگ ساختن مزار و مقبره برای درگذشتگان توسط مسلمین به هند راه یافته است. زیرا پیش از ورود مسلمانان به هند، بسیاری از هندی ها اجساد مردگان را می سوزاندند و شیوه ای برای تجلیل بزرگان خود نداشتند. در این دوران، شماری مزار نیز برای بانوان دربار ساخته شد که تاج محل یکی از آن ها به شمار می آید.
تاج محل آرامگاه ارجمند بانو ملقب به ممتاز محل، همسر محبوب پنجمین پادشاه گورکانی موسوم به شاه جهان است. ممتاز محل در 1040 ه.ق. درگذشت و آرامگاه او میان سالهای 1049 تا 1065 هجری قمری برپا شد. امپراتور جایگاهی را در کنار رود جمنا برگزید. وی قصد داشت برای خود نیز آرامگاهی در کران دیگر رود و برابر آن بسازد و این دو بنا را با پلی به یکدیگر متصل سازد به نشانه آنکه پیوند او و همسرش از جریان زمان هم در می گذرد. قرار بود که بر خلاف نمای تاج محل که از مرمر سفید بود، آرامگاه شاه از مرمر سیاه باشد. اما سرنوشت بر این شد که آرامگاه دوم هرگز برپا نشود و امپراتور در کنار همسرش آرام گیرد.
هنگامی که ممتاز محل درگذشت، امپراتور داغدیده طراحان ، مهندسان و استادکاران را از هند ، ایران و آسیای مرکزی گرد آورد تا آرامگاهی را بسازند که آخرین دستاورد معماری مغولان اعظم گردید. در آرامگاه تاج محل جملگی سنت های معماری آسیای مرکزی، ایران و هند به طور هماهنگ و موزون تلفیق یافته و بیشترین تأکید بر تناسبات هندسی عمارت شده است. این اثر دارای پیشینه های چندی از آرامگاه همایون بوده است. وی که دومین امپراتور گورکانی هند بود به ایران تبعید شد. او در بازگشت به هند، گروهی از هنرمندان ایرانی را با خود به همراه برد. بنا بر این شگفت انگیز نیست که تاج محل از الگوهای ایرانی و میراث معماری هندو بهره گرفته باشد.
بنای آرامگاه برروی دو صفه روی هم قرار گرفته است. صفه اول 374 *141 و صفه دوم 120 *120 ذراع است. ساختمان مزار با طرح هشت بهشت طراحی و ساخته شده است. هشت بهشت یا هشت جنة نام نوعی طرح معماری است که بر اساس آن به طور معمول در وسط نقشه بنا یک فضای مرکزی غالبا گنبدی شکل وجود دارد که از مرکز آن چهار محور تقارن عبور می کند.
در دو طرف شرقی و غربی عمارت مزار، دو ساختمان کاملا همانند به صورت متقارن ساخته شده است . بنایی که در سمت غرب عمارت قرار گرفته، مسجدی است که از سه گنبدخانه و سه ایوان ترکیب شده است. در جبهه شرقی مزار بنایی مشابه مسجد ساخته شده که مهمانخانه مجموعه است و در همه خصوصیات کالبدی مانند مسجد است به جز آنکه محراب ندارد و بر روی سنگفرش آن شکل جانماز ایجاد نشده است.
در بالای عمارت تاج محل، گنبد امرودی (گلابی) شکل قرار دارد که دو پوسته است. ارتفاع گنبد اصلی از روی صفه بیش از 50 متر است. در چهار طرف گنبد اصلی، چهار عدد طاقی با گنبد کوچک قرار دارد. وجود چهار گنبد کوچک در چهار سوی گنبد اصلی، سنت و شیوه ای است که آن را در مقبره امیر اسماعیل سامانی در بخارا می توان ملاحظه کرد. بنا بر این، خصوصیت مزبور را می توان از ویژگی های معماری ایرانی دانست.
چهار منار در چهارگوشه صفه عمارت مزار وجود دارد. این خصوصیت را باید به معماری گورکانی نسبت داد. ساختن چهار منار در چهارگوشه یک عمارت در دوره تیموری رایج شد و در دوره گورکانی و به ویژه در تاج محل، آنها را به صورت مستقل از ساختمان، در چهار گوشه صفه ساختند. وجود چهار منار در گوشه های صفه موجب شکل گیری فضایی بصری - روانی شد که عمارت مزار در میان آن اهمیت ویژه ای یافته است، زیرا افزون بر خصوصیات حجمی یگانه و ممتاز آن، تمام سطح آن را با سنگ مرمر سفید پوشانده اند، در حالی که سطح صفه اول و نیز مهمانخانه و مسجد واقع در دو سوی آن را با سنگ سرخ پوشانیده اند. در جلوی عمارت آرامگاه، باغی مربع شکل ساخته شده است. مربع یکی از شکل های کامل و به ویژه یکی از شکل های مهم و مقدس در فرهنگ طراحی معماری و شهری در ایران است. عرصه باغ نیز با طرح چهارباغ که یکی از مهمترین الگوهای طراحی باغ ایرانی است، ساخته شده است. در این شیوه، عرصه باغ توسط دو معبر متقاطع به چهار قسمت تقسیم می شد. هر یک از این چهار عرصه نیز دوباره به چهار قسمت تقسیم می شد و این روند تا جای ممکن ادامه می یافت و فضای هر سطح با درختان و گلهای متنوع پوشانده می شد.

در متون تاریخی به نام معمار این مجموعه اشاره نشده است اما در برخی از متن های متأخر، از شخصی به نام استاد عیسی نام برده شده که بعضی او را اهل شیراز و عده ای وی را اهل استانبول دانسته اند. برخی از پژوهشگران نیز به یک نسخه خطی اشاره کرده اند که در آن به «استاد عیسی شیرازی نقشه نویس» و «امانت خان شیرازی طغرانویس» اشاره شده است. علاوه بر این، در برخی از متون به شخصی به نام استاد احمد لاهوری اشاره شده است. هرچند که وجود یک معمار لاهوری در طراحی تاج محل به معنی فقدان یک یا چند معمار ایرانی نیست. زیرا می توان اظهار داشت که طراحی و ساخت این مجموعه عظیم و با شکوه، تنها توسط یک معمار صورت نپذیرفته است و به احتمال زیاد چند نفر معمار و عده کثیری هنرمند در این کار مشارکت داشته اند.

دروازه با شکوه ورودی باغ و مزار با نام جلوخان ، در وسط جبهه متصل به باغ قرار گرفته است و طرحی تقریبا مانند هشت بهشت اما به شکلی ساده دارد. جلوخان نوعی فضای شهری به حساب می آید که غالبا به عنوان فضایی رابط میان یک فضای معماری و یک فضای شهری مانند بازار، معبر یا میدان مورد استفاده قرار می گرفته است. در طراحی مجموعه تاج محل، اصل سلسله مراتب (توجه به نحوه ترتیب، تنظیم و استقرار عناصر بر اساس اهمیت معنوی و نمادین فضاها) مورد توجه بوده است.
www.islamic-art.net

[khazan]

تاج محل؛ بناى یادبود عشق

رابیند رانات تاگور، شاعر و اندیشمند بنگالی هند تاج محل را "قطره اشکی بر رخسار تاریخ" نامیده بود. همسر یک افسر بریتانیایی در قرن نوزدهم میلادی نوشته بود: "اگر قرار است برای من هم تاج محلی دیگر بسازند، حاضرم فردا بمیرم".
"ادوین آرنولد"، شاعر انگلیسی، در توصیف تاج محل می نویسد: "این ساختمان به مانند دیگر بناها، صرفا یک کار معماری نیست، بلکه روی سنگ های زنده آن اشتیاق و علاقه شدید عاشقانه یک امپراتور حک شده است." و جهانیان تاج محل را به عنوان یکی از هفت عجایب دنیا شناخته اند.

داستان بنای این مجموعه عمارات مجلل که در وسط آن گنبد تاج محل چون نگینی می درخشد، بر ارزش تاریخی این شاهکار هنری افزوده است. تاج محل، در واقع، باشکوه ترین هدیه یک شاه به همسر از دست رفته اش است و پایه های آن بر عشق وافر شاه جهان گورکانی به ممتاز محل ایرانی تبار استوار است.
شاید اگر در سال ١٦٠٧ میلادی شاهزاده خرم، که بعدا با نام شاه جهان شناخته شد، ارجمند بانو بیگم را، که بعدا به ممتاز محل ملقب شد، نمی دید، امروز از تاج محل خبری نبود.
بانویی ایرانی؛ شهبانوی گورکانی
ارجمند بانو دختر یکی از اشراف ایرانی با نام عبدالحسن آصف خان و متولد شهر آگرای هند بود. "نور جهان"، عمه ارجمند بانو همسر محبوب جهانگیر، پدر شهزاده خرم و شاه گورکانی وقت بود که در سیاست و دولتداری هم نقش بارزی داشت.
شاهزاده خرم که در آتش عشق ارجمند بانو می سوخت، بنا به ضوابط سلطنتی با دو زن دیگر ازدواج کرد که اولی از بستگان دربار صفوی ایران بود. خرم پس از پنج سال انتظار به وصلت ارجمند بانو رسید.
او پس از مراسم عروسی اعلام کرد که عروس تازه از سایر زنان دربار برتر و "ممتاز محل" است. ازآن به بعد ارجمند بانو با همین نام و پسوند "بیگم" خطاب می شد. به نوشته یک تاریخ نگار دربار گورکانی هند که با نام "قزوینی" از او یاد می شود، پیوند شاهزاده با دو همسر دیگرش تنها حکم زناشویی معمولی را داشت و "خرم" هیچ زن دیگری را شایسته محبت و شیفتگی ای که نثار ممتاز محل می کرد، نمى دانست.
سال ١٦٢٨ شاهزاده خرم بر تخت طاووس هند نشست و به "شاه جهان" ملقب شد. ممتاز محل نمى خواست به مانند عمه قدرتمندش در امور اداری و سیاسی دستی داشته باشد. در عوض فهرست نام های زنان بیوه و کودکان یتیم را ترتیب می داد و از شوهرش می خواست که به نیازهای آنها رسیدگی کند و برای خانواده های بینوا نفقه تعیین می کرد. او نیز مانند شاه جهان به هنر معماری علاقه داشت و در ساماندهی یک باغ کرانه رود یامونا در شهر آگرا، جایی که سرانجام محل آخرت او شد، نقش داشت.
از ١٣ فرزندی که ممتاز محل به دنیا آورد، هفت تن زنده ماندند و بزرگ شدند. ممتاز محل در سال ١٦٣١ میلادی هم که شاه جهان را در یک سفر جنگی به شهر برهان پور همراهی می کرد، باردار بود و پس از وضع حمل شدیدا بیمار شد. او در حالی که در بستر مرگ خوابیده بود، به شاه جهان چهار وصیت کرد که یکی از آنها ساختن آرامگاهی بی همتا برای او بود.
سوگ سوزان وسازنده
به نوشته تاریخ نگاران، شاه جهان در پی درگذشت محبوب ترین همراه زندگی اش خلعت شاهانه اش را به عبای سفید عوض کرد و یک سال سوگوار بود. شاهی که قبلا برای توسعه دامنه سلطنتش خون فراوانی ریخته بود، گوشه نشین شد و برای مدتی دخترش جهان آرا به امور دولتداری پرداخت. روایت حاکی است ک موهای سیاه شاه جهان طی یکی دو ماه سوگواری سفید شد.
شاه جهان، تا از چنگ رخوت رها شد، در اجرای وصیت ممتاز محل بهترین معماران و خوشنویسان را از سراسر هند و بیرون از آن فرا خواند تا بنای یادبود محبوب ازدست رفته اش را در شهر آگرا، پایتخت امپراتوری گورکانی، بسازند.
تاریخ نگاران آن دوران، از این بنای یادبود با نام "روضه ممتاز محل" یاد کرده اند و برخی بر این نظراند که "تاج محل" مخفف "ممتاز محل" است. "پیتر ماندی"، جهانگرد اروپایی سده ١٧ میلادی نیز در نوشته هایش از "تاجِ محل، ملکه دربار گورکانی" نام می برد.
خود شاه جهان هم که سال ها بعد، به دست پسرش اورنگزیب شکست خورد و مدتی در زندان لعل قلعه به سر برد، پس از درگذشت کنار ممتاز محل زیر گنبد تاج محل به خاک سپرده شد.
نقش ایرانیان در بنای تاج محل
نام دقیق معمار اصلی تاج محل از معماهایی است که هنوز نشکافته اند. اما در نوشته های تاریخ نگاران دربار گورکانی نام سی و هفت معمار آمده است که در طرح ریزی و ساختمان بناهای سلطنتی آن دوران سهم داشته اند.
گمان غالب بر این است که مجتمع تاج محل بیشتر از یک معمار داشته است و به احتمال زیاد گروهی از معماران در طراحی آن دست داشته اند. "اسماعیل افندی" یا "اسماعیل خان" ایرانی تبار که در دربار عثمانی کار می کرد، مکرمت خان و عبد الکریم مامور خان از شیراز و استاد احمد لاهوری، مهندس و اخترشناس ایرانی تبار متولد لاهور. بنا به یک دستنویس بازمانده از سده ١٧ میلادی، سرمعمار تاج محل و لعل قلعه (قلعه سرخ) دهلی همین استاد احمد لاهوری بوده است.
به گفته تاریخدان آمریکایی "میلو بیچ"، در این مورد می توان تنها گمانه زنی کرد که معمار اصلی تاج محل چه کسی بوده، اما این نکته روشن است که خود شاه جهان به هنر معماری علاقه داشت ولابد در طراحی تاج محل نیز دستکم نقش یک رایزن را داشته است.
یک نام دیگر هم هست که در ارتباط آن با ساختمان تاج محل شکی نیست: عبدالحق شیرازی که سال ١٦٠٩ از شیراز به هند مهاجرت کرد و به خاطر استعداد فوق العاده اش در هنر خوش نویسی از سوی شاه جهان به "امانت خان" ملقب شد.
به احتمال قریب به یقین، تمام خطاطی های روی در و دیوار های تاج محل به امانت خان واگذار شده بود، چون تنها نام اوست که به شکل "امانت خان الشیرازی" زیر یکی از خطاطی ها در ایوان جنوبی تاج محل حک شده است. امضای او حاکی از مقام بلند امانت خان در دربار گورکانیان نیز هست.
"گیوین هامبلی"، نویسنده کتاب "شهرهای هندوستان گورکانی"، می نویسد که ریشه های ایرانی تاج محل، نخستین و پایدار ترین برداشتی خواهد بود که یک دانش پژوه رشته معماری اسلامی با دیدن این بنای یادبود حاصل می کند. به نظر او، تاج محل یک نمونه از معماری صفوی است و در واقع، نمایانگر حد اعلای نبوغ ایرانی در هنر معماری در خاک هند است.
هامبلی با استناد به سخنان "هرمان گوتز"، کارشناس تاریخ هنر، می افزاید: "تاج محل از بهترین نمونه های معماری است که با ذوق و سلیقه صفوی انجام شده است ... در تاج محل موارد معدود انحراف از ارتدکسی هنری صفوی را می توان مشاهده کرد که شامل "چتری های راجپوتِ" پیرامون گنبد و تفاوت هایی در تناسب میان گنبد و پایه آن می شود. گلدسته ها هم که احتمالا با الهام از آرامگاه "محمود خلجی" در "ماندو" ساخته شده اند، اندکی متفاوت اند. از غرایب روزگار است که که یکی از "عجایب جهان" که کمترین ارتباط را با هنر گورکانی (مغولی) دارد، به نمونه کلاسیک و نماد تمدن گورکانی تبدیل شده است."

[خاطره]

تاج محل مزار چه کسی است؟
تاج محل مزار ارجمند بانو ،ملقب به ممتاز محل همسر پنجمین پادشاه گورکانی موسوم به شاه جهان است.
گفته اند که شاه جهان همسر ایرانی خود را بسیار دوست داشت و در تمام سفرها از جمله سفر های جنگی نیز او را همراه خود مبرده. در یکی از سفرهای جنگی که برای سرکوب کردن حاکم افغانی رفته بود ارجمند بانو که در ان زمان باردار بود دچار کسالت شدیدی شده به پادشاه خبر میدهند که امیدی به زنده ماندن همسرش نیست ،شاه جهان به بالین همسر امد و از او خواست هر چه در دل دارد به او بگوید...
ارجمند بانو دو وصیت مینماید :
1 .برای جلوگیری از اختلافات بین 4 دختر و 4 پسرش شها با شخص دیگری ازدواج ننماید و صاحب فرزندی دیگر نشود.
2.برایش ارامگاهی در میان باغی بسازد.
شاه جهان هر دو خواسته را اجابت میکند.نوشته اند که شدت علاقه به همسر چنان بوده که در سال دوم فوت بانو موهای شاه جهان کاملا سفید میشود.و تا اخر عمر(36 سال پس از مرگ بانوی ایرانی)مجرد میماند و در این مدت دخترش جهان ارا از او نگهداری میکرده.در همان سال شاه جهان دستور ساخت ساخت مزار بانو را در کنار رود جمنا میدهد ،ساخت این بنا که بی شک جزو زیباترین هاست،17 سال به طول می انجامد.
مطالب بالا خلاصه ایی با دخل و تصرف خودم از کتاب تداوم طراحی باغ ایرانی در تاج محل اثر گرانقدر اقای سلطان زاده بود، که ممکن است همه بدانیم اما نکته جالبی که قبلا در کتابی ندیده بودم عکس بانو ممتاز محل و شاه جهان است که در ذیل اورده ام