طراحي صنعتي در گذر تاريخ :
50
طراحي صنعتي
حرفهاي است که با خلق مفاهيم جديد در حوزههاي مختلف زندگي انساني سروکار دارد. طراحي برابرنهاده يا معادلي است که براي واژه Design انگليسي بکار رفته است، در حالي که Industrial design يکي از زيرشاخههاي Design است. در حال حاضر آموزش طراحي صنعتي در ايران، با يک گرايش کلي و تحت عنوان کلي طراحي صنعتي انجام ميشود.
طراحي صنعتي (Industrial Design) ، در واقع طراحي محصولاتي است که در ابعاد وسيع به توليد انبوه مي رسند و تفاوت طراحي در آن با ديگر رشته هاي هنر در اين است که علاوه بر استاتيک (Aesthetics) ، کارکرد
(Function) و پيش بيني هاي توليد انبوه نيز در طراحي مورد نظر قرار مي گيرند .
جنبه هايي که يک طراح صنعتي در کار طراحي خود به آنها مي پردازد ، شامل فرم (shape) کلي محصول مورد طراحي ، محدوديت جزئيات آن در ارتباط با يکديگر ، رنگ ، بافت ، صدا و جنبه هاي مربوط به ارگونومي
(Ergonomics) محصول است .
طراح صنعتي در مرحله ي بعد با در نظر گرفتن مسائلي چون ايمني(Safety ) ، وندليزم (Vandalism) ، جنبه هاي زيست محيطي و استاندارد ، در زمينه هاي روش توليد ، انتخاب متريال و روش ارائه ي محصول به بازار ، مثل بسته بندي ، بررسي هاي لازم را انجام داده و طرح خود را ارائه مي دهند .
يک طراح صنعتي مي تواند با روندي که ذکر شد در حالي که يک محصول را از لحاظ زيبايي ، کيفيت و کارکرد ارتقا مي دهد ، هزينه هاي توليد را کاهش داده و محصول را هر چه جذاب تر در اختيار مصرف کننده قرار دهد .
تاريخچه :
حرفه طراحي صنعتي، در پي انقلاب صنعتي در اروپا و بر اساس يک ضرورت بوجود آمد. تا پيش از رخداد انقلاب صنعتي، محصولات و کالاهاي مصنوع مورد استفاده مردم، توسط هنرمندان و پيشه وران با استفاده از روشهاي دستي و نه ماشيني و در مقياس محدود ساخته مي شدند. با ظهور ماشين و پديد آمدن روشهاي توليد ماشيني، چهره مصنوعات دچار دگرگوني شد و مصنوعات دست ساز، آرام آرام جاي خود را به مصنوعات زمختي مي دادند که هيچ خبري از هنر هنرمند در آنها يافت نميشد. همگي بدون توجه به زيبايي پيکره و صرفاً در جهت برآورده کردن نيازهاي عملکردي، طراحي و ساخته مي شدند. در چنين وضعي بود که هنرمندان دست ساز با اعتراض به چنين نابساماني خواستار طرد ماشين و فرزندان آن و بازگشت به اوضاع پيشين شدند. جنبش هنر و پيشه که سردمدار آن ويليام موريس بود، در همين راستا شکل گرفت.
طراحي صنعتي در اواخر قرون وسطي
اغاز طراحي صنعتي را ميتوان با جدايي طراحي از فرايندهاي ساخت همزمان دانست که در دوره هاي پيش از انقلاب صنعتي صورت گرفته بود. در واقع ريشه هاي آن را ميتوان
دراواخر قرون وسطي و در جهت ايجاد اولين تشکيلات صنعتي سرمايه داري متکي بر توليد به شيوه هاي سنتي دانست. نخستين فعاليتهاي طراحي صنعتي در اين دوره در غرب اروپا و در جهت منافع دربار، کليساها و تجار بوده است. اما با رشد سريع تجارت و گسترش موقعيتهاي بازرگاني رقابتهايي ما بين واحدهاي توليدي بوجود آمد که موجب توجه به نوآوري در محصول براي جلب علاقه مشتريان شد و طراحي صنعتي بيش از پيش مطرح گرديد.
طراحي صنعتي درقرن شانزدهم
طراحان صنعتي در اواخر قرن شانزدهم در ايتاليا و آلمان فعاليتهاي مفيدي را در جهت جلب علاقه مشتريان انجام دادند که منجر به توليد کتابهاي الگو گرديد. اين کتابها شامل مجموعه اي از تصاوير گراوري بودند و طرحهايي به عنوان نمونه براي صنايع نساجي و صنعت قفسه سازي داشتند که ميتوانستند در موارد مختلف مورد استفاده قرار گيرند. کتابهاي الگو براي نخستين بار طراحي را به عنوان فعاليتي مستقل از روشهاي ساخت مطرح کردند.
طراحي صنعتي درقرن هفدهم
در قرن هفدهم کشورهايي با حکومتهاي متمرکز سلطنتي به مراکز قدرت تبديل شدند که الگويشان فرانسه عهد لويي چهاردهم بود. لويي چهارده در دوره سلطنت هنرمندان و صنعتگران را مورد حمايت بي دريغ خود قرار داد که منجر به تشکيل کارگاه هاي بزرگي شد.
مهمترين کارگاه اين دوره گوبلن است که در سال 1667 تاسيس شد و مهمترين فعاليتهاي آن درزمينه فرشينه، قفسه سازي و فلزات ظريفه بوده است. طرحهاي اين کارگاه توسط شارل لوبرن Charles le Brun تهيه شده است.
طراحي صنعتي در نيمه اول قرن هجدهم
در قرن هجدهم دولتها به حمايت گسترده از هنرمندان پرداختند. در اين دوره سرمايه گزاريهاي عظيمي در زمينه چيني سازي انجام شد که به تاسيس کارگاه هاي بزرگ چيني سازي انجاميد.
نخستين کارگاه اين دوره کارگاه ميسن Meissen است که در سال 1709 تاسيس شد. در اين کارگاه براي طراحي از هنرمنداني چون يوهان ژاکوب ايرمينگر کمک گرفته مي شد و همچنين از کتابهاي الگو استفاده مي شد. مهمترين فعاليتهاي ميسن در زمينه طراحي ظروف، نمادهاي تزئيني و پيکره هاي کوچک بوده است. مهمترين آنها پيکره هاي کالو Callot figures هستند که از کتاب الگوي ژاک کالو Jaques Callot در طراحي آن استفاده شده است.
طراحي صنعتي در نيمه دوم قرن هجدهم
در نيمه دوم قرن هجدهم بزرگترين مراکز طراحي صنعتي دنيا در بريتانيا قرار داشتند. در بريتانيا مالکيت خصوصي و ارزشهاي اقتصادي از طرف پارلمان حمايت ميشد. در نتيجه هنرمندان و طراحان اين دوره بازرگانان مبتکر هستند. فعاليتهاي غالب در اين دوره توليد دگمه، سگک و گيره و000 است که به زيورآلات ارزان مشهور بودند.
ماتيو بولتنMatthew Boulton نمونه اي از اين بازرگانان مبتکر است که در سال 1761 کارگاه سوهو Soho را تاسيس نمود. فعاليتهاي عمده اين کارگاه دو دسته بودند: 1- توليد اشياي مد روز و ارزان قيمت که اهداف تجاري داشتند. 2- اشياي گرانقيمت و خاص براي مشتريان ويژه. اما سياستهاي اين کارگاه بر پايه ضرورتهاي تجاري و بازار بين المللي گزارده شده بود. بنابراين توليد انبوه در توليد اشياي مد روز متمرکز بود.طراحان برجسته اي چون جان فلکسمن John flaxman ، جيمز يات James wyatt ، رابرت و جيمز آدام Robert & James Adam در طراحي محصولات سوهو مشارکت داشته اند.
سوهو در طراحي اکثر محصولات خود از سبک نئوکلاسيک استفاده کرده است که به علت سادگي خطوط و استفاده از نمادهاي کلاسيک داراي طرفداران زيادي بوده است.
همزمان با سوهو کارگاه سفالگري يوشيا Josiah با رياست وج وود Wedgwood آغاز به کار ميکند. در اين کارگاه نيز ظروف به دو دسته مفيد و تزئيني تقسيم شده بودند و از موادي چون بازالت و ژاسپ در تهيه ظروف استفاده شده است. طراحان برجسته اي چون جان فلکسمن، جرج استابز Jeorge stubbs و جوزف رايت مسئوليت طراحيها را بر عهده داشته اند. از برجسته ترين آثار يوشيا توليد ظروفي به نام سرويس ملکه Queen's ware است که انقلابي در صنعت چيني سازي بر پا کرد. سبک غالب آثار يوشيا نئوکلاسيک بوده است. سياستهاي يوشيا زيبايي، کاربردي بودن و سادگي بوده است.
طراحي صنعتي در قرن نوزدهم
در بريتانياي قرن 19 با شدت گيري انقلاب صنعتي، فاصله بين طراحي و توليد به منتها درجه خود رسيد. صنايع به صورت متنوع تر و تخصصي تر فعاليت ميکردند و هدف اصلي تجاري کردن توليد بود. با گسترش توليد تجاري، محصولات با شيوه هاي ساده به شکل اشياي گرانبها توليد شدند که در مواردي سبب استفاده ناشيانه از تزئينات و ناديده گرفتن کاربرد محصولات شد. منتقداني چون پاگين، جان راسکين و ويليام موريس به مخالفت با اين شيوه توليد برخاستند.
اما رويداد بزرگ اين دوره برپايي نمايشگاه بزرگ کريستال پالاس در سال 1851 بود . هنري کول Henry cole نقش عمده اي در برپايي اين نمايشگاه داشت و براي نخستين بار مسئله وفق دادن ارزشهاي هنري با جنبه هاي کاربردي و تجاري محصول را مطرح نمود. وي براي متحقق ساختن اين اصل فعاليتهاي ارزنده اي انجام داد. از جمله بنيان گذاشتن مجله طراحي Jornal of design که با ارائه طرحهاي نمونه در هر ماه، مبلغ اين ديدگاه بوده است. نمونه اي از اين طرحها اجاق و آتشدان چدني با طراحي آلفرد استيونس براي شرکت هول و شرکا Hoole & co. بوده است که در نمايشگاه بزرگ نيز به نمايش گذاشته شد. اين محصول نمونه اي از تطبيق تزئين با کارآيي است.
هنرمند ديگري که تحت تاثير اين قواعد فعاليت ميکرد اون جونز است. وي نويسنده کتابي با عنوان قواعد تزئينات در همين مورد است. کريستوفر درسر Christopher Dresser که از شاگردان اون جونز بود، در سال 1860 در کارخانه هاي درشفيلد و بيرمنگام مشغول به کار شد. درسر موفق به خلق طرحهايي تازه، ساده، زيبا و کاربردي شد. وي در کار خود استفاده بهتر از مواد و کاهش هزينه هاي توليد را مد نظر قرار داد و امکان نوسازي ارزشها و روشهاي سنتي را در عمل مطرح نمود.
|